Σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο που αναπτύσσεται εδώ, "κείμενο" (text στην αγγλική και texte στη γαλλική γλώσσα) είναι το σύνολο φράσεων που απαρτίζουν ένα ολοκληρωμένο νόημα και συνιστούν ένα κοινωνικά οριοθετημένο μήνυμα. Το κείμενο, όπως λέει και ο Κress (1989, 18), είναι εκείνο το οποίο αποτελεί τη σημαίνουσα μονάδα της γλώσσας, ανεξάρτητα από το εάν το αντιμετωπίζουμε στην αισθητική, κοινωνική ή εκπαιδευτική του διάσταση. Κάθε κείμενο διαμορφώνεται από τον λόγο στον οποίο εντάσσεται, εγγράφοντας κοινωνικές περιστάσεις επικοινωνίας και τις έννοιες που αναπτύσσονται από τους μετέχοντες στις περιστάσεις αυτές. Οι έννοιες είναι διαπραγματεύσιμες μέσα στα κείμενα στη διάρκεια της κοινωνικής διεπίδρασης. Με άλλα λόγια, το κείμενο συνιστά υλική πραγμάτωση του λόγου. Γι' αυτό και τα νοήματα των κειμένων είναι εν μέρει τα νοήματα των λόγων από τους οποίους προέρχονται και έχουν διαμορφωθεί.
Υιοθετώντας τη συγκεκριμένη έννοια περί κειμένου, καταλαβαίνουμε πως μπορούμε να μιλάμε για "είδη" κειμένων. Μπορούμε δηλαδή να μιλάμε για "κειμενικά είδη" -όρος που αποδίδεται ως genre (γαλλική και αγγλικά) και ο οποίος αναφέρεται στα κείμενα που το καθένα τους εμπίπτει σε συγκεκριμένες κατηγορίες. Οι κατηγορίες κειμενικών ειδών προσδιορίζονται με βάση τις συμβάσεις σύμφωνα με τις οποίες συγκροτείται το κείμενο. Τα κειμενικά είδη περιέχουν μορφές και έννοιες οι οποίες απορρέουν και εγγράφουν τις λειτουργίες, τους σκοπούς και τα νοήματα κοινωνικών περιστάσεων. Αποτελούν έτσι ενός είδους δείκτη και κατάλογο του συνόλου των κοινωνικών περιστάσεων μιας κοινότητας σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή. Ανάμεσα στην πληθώρα κειμενικών ειδών που συναντούμε καθημερινά μπορούμε να αναφέρουμε τη συνέντευξη, τη διαπροσωπική συνδιάλεξη, την έκθεση ιδεών, τη διαφήμιση, το άρθρο εφημερίδας, το κήρυγμα, το ανέκδοτο, το υπόμνημα, το διήγημα, το μάθημα σε μια τάξη ή την ακαδημαϊκή διάλεξη, τις οδηγίες χρήσης ενός αντικειμένου, τη συνταγή μαγειρικής, το διδακτικό κείμενο του σχολικού βιβλίου της φυσικής, της ιστορίας, κλπ.
Το κάθε κειμενικό είδος, όπως ορίζεται εδώ, αποτελεί ένα ειδικής μορφής πεδίο γνώσης και δράσης, το οποίο χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένο θεματικό περιεχόμενο, ύφος και δομή (πρβ. Bakhtin 1986). Για να λειτουργήσει κανείς εποικοδομητικά στις όποιες περιστάσεις επικοινωνίας δεν αρκεί να γνωρίζει τους κανόνες γραμματικής, να έχει πλούσιο λεξιλόγιο και ικανότητες γραφής και ανάγνωσης. Πρέπει να γνωρίζει τους κανόνες και τις συμβάσεις σύνταξης διαφορετικών κειμενικών ειδών, τα οποία είναι συνυφασμένα με την πολιτισμική διάσταση της γλώσσας, ώστε να έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει στα κοινωνικά δρώμενα. Για να μάθει κανείς τους κανόνες, τις συμβάσεις και τις τεχνικές τους, πρέπει να διδαχθεί με τον τρόπο που διδάσκεται άλλου τύπου κανόνες και στοιχεία γνώσης. Για να μπορεί κανείς να ετοιμάσει ένα άρθρο, ένα φυλλάδιο προώθησης ή παρουσίασης μιας εκδήλωσης, να κάνει μια συνέντευξη, να παραγάγει ένα κείμενο ανάλογο με αυτό που εμφανίζεται στο σχολικό βιβλίο της κοινωνιολογίας ή της βιολογίας, πρέπει να γνωρίζει πώς δομούνται τα κειμενικά αυτά είδη και ποιοι κανόνες τα διέπουν.
1) Τα χαρακτηριστικά των κειμενικών ειδών
Κείμενα που εμφανίζουν ομοιότητες στο περιεχόμενο, τη μορφή και τη λειτουργία τους θεωρείται ότι ανήκουν στο ίδιο κειμενικό είδος.
Τα χαρακτηριστικά των κειμενικών ειδών διαχρονικά αλλάζουν.
Οι ομοιότητες μεταξύ των κειμένων [κείμενο] που αποτελούν ένα κειμενικό είδος διαμορφώνονται από τους/τις ομιλητές/τριες, άρα μπορούν να αλλάξουν ανάλογα με τους στόχους, τις ανάγκες τους και τις δυνατότητες που τους παρέχει η τεχνολογία.
Τα χαρακτηριστικά ενός κειμενικού είδους μπορούν να επηρεάσουν τα χαρακτηριστικά ενός άλλου: για παράδειγμα, όταν οι ομιλητές/τριες χρειάστηκε να γράψουν ένα ηλεκτρονικό μήνυμα σε υπολογιστή, «δανείστηκαν» στοιχεία από τις γραπτές επιστολές που ήξεραν μέχρι τότε να γράφουν και, στη συνέχεια, προσάρμοσαν το καινούργιο κειμενικό είδος στις σύγχρονες ανάγκες και τεχνολογικές δυνατότητες.
Διαπιστώνουμε ότι δεν είναι εύκολο να απαριθμήσουμε όλα τα κειμενικά είδη που χρησιμοποιούμε ή γενικά υπάρχουν,
γιατί ως ομιλητές/τριες συμμετέχουμε σε πολλές δραστηριότητες που συνήθως απαιτούν διαφορετική χρήση του λόγου και
Ένα από τα κριτήρια ταξινόμησης των
κειμενικών ειδών θα μπορούσε να είναι το μέσο παραγωγής και πρόσληψής τους, οπότε τα κειμενικά είδη ταξινομούνται σε:
- προφορικά (π.χ. ανακοινώσεις στα μέσα μεταφοράς, εκπομπές στο ραδιόφωνο, τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, προφορικές συνομιλίες),
- γραπτά (π.χ. οδηγίες χρήσης, τυπωμένες ανακοινώσεις στα μέσα μεταφοράς, συνθήματα στον δημόσιο χώρο, άρθρα [άρθρο] στον τύπο),επιφυλλίδα, χρονογράφημα...
- ηλεκτρονικά (π.χ. ηλεκτρονικά μηνύματα, ιστοσελίδες, ιστολόγια [ημερολόγιο-προσωπικά ιστολόγια], SMS) και
- πολυτροπικά, τα οποία συνδυάζουν δύο ή περισσότερους κώδικες, όπως είναι η γλώσσα, η εικόνα, η μουσική (π.χ. διαφημίσεις, χάρτες, ειδήσεις στα ΜΜΕ, εκπομπές στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση, ηλεκτρονικά μηνύματα αλληλογραφίας, ιστοσελίδες, αγορές μέσω διαδικτύου, γκράφιτι. Πηγή: http://www.greek language.gr/digitalResources/modern_greek/tools/lexica/glossology_edu/lemma.html?id=175#colabbr07.
2) Λογοτεχνικά είδη
1) Επιστολή
Χαρακτηριστικά Επιστολής
Τα μέρη μιας επιστολής
1. Χωροχρονικό πλαίσιο αναφοράς: τόπος και χρόνος (γράφεται πάνω δεξιά), π.χ. Πάρος, 8 Σεπτεμβρίου 2014
2. Προσφώνηση: π.χ. Φίλε Παναγιώτη, αγαπημένη μου μητέρα... (γράφεται πάνω αριστερά)
3. Το περιεχόμενο της επιστολής:
- Πρόλογος: η αφορμή για τη σύνταξη της επιστολής και ο σκοπός του επιστολογράφου
- Κύριο Μέρος: έκθεση και ανάλυση του θέματος…, θέση-απόφανση του επιστολογράφου…, απόδειξη αυτής (επιχειρήματα και τεκμήρια)…, απόκρουση πιθανών αντίθετων απόψεων… κ.λπ.
- Επίλογος: περιεκτική ανακεφαλαίωση και επίκληση στον αποδέκτη της επιστολής να κατανοήσει τον προβληματισμό-σκεπτικισμό του αποστολέα και αν η θέση του αποδέκτη το απαιτεί: να ευαισθητοποιηθεί, να ανταποκριθεί άμεσα και να αναλάβει πρωτοβουλίες…
4. Αποφώνηση: π.χ. Φιλικά, σε φιλώ, Με αγάπη (γράφεται κάτω δεξιά)
Τα είδη επιστολών και ανάλογα χαρακτηριστικά
1) Φιλική επιστολή
Τυπικά χαρακτηριστικά: Προσφώνηση: «Φίλε Γιάννη / Φίλε μου », Αγαπημένη μου αδελφή / Αποφώνηση: «Με αγάπη / Φιλικά, Σε χαιρετώ και περιμένω τα νέα σου κ.λπ.»
- Ύφος: απλό, οικείο, προσωπικό, άμεσο, φυσικό…, που φανερώνει φυσικότητα και οικειότητα…
Σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο που αναπτύσσεται εδώ, "κείμενο" (text στην αγγλική και texte στη γαλλική γλώσσα) είναι το σύνολο φράσεων που απαρτίζουν ένα ολοκληρωμένο νόημα και συνιστούν ένα κοινωνικά οριοθετημένο μήνυμα. Το κείμενο, όπως λέει και ο Κress (1989, 18), είναι εκείνο το οποίο αποτελεί τη σημαίνουσα μονάδα της γλώσσας, ανεξάρτητα από το εάν το αντιμετωπίζουμε στην αισθητική, κοινωνική ή εκπαιδευτική του διάσταση. Κάθε κείμενο διαμορφώνεται από τον λόγο στον οποίο εντάσσεται, εγγράφοντας κοινωνικές περιστάσεις επικοινωνίας και τις έννοιες που αναπτύσσονται από τους μετέχοντες στις περιστάσεις αυτές. Οι έννοιες είναι διαπραγματεύσιμες μέσα στα κείμενα στη διάρκεια της κοινωνικής διεπίδρασης. Με άλλα λόγια, το κείμενο συνιστά υλική πραγμάτωση του λόγου. Γι' αυτό και τα νοήματα των κειμένων είναι εν μέρει τα νοήματα των λόγων από τους οποίους προέρχονται και έχουν διαμορφωθεί.
Υιοθετώντας τη συγκεκριμένη έννοια περί κειμένου, καταλαβαίνουμε πως μπορούμε να μιλάμε για "είδη" κειμένων. Μπορούμε δηλαδή να μιλάμε για "κειμενικά είδη" -όρος που αποδίδεται ως genre (γαλλική και αγγλικά) και ο οποίος αναφέρεται στα κείμενα που το καθένα τους εμπίπτει σε συγκεκριμένες κατηγορίες. Οι κατηγορίες κειμενικών ειδών προσδιορίζονται με βάση τις συμβάσεις σύμφωνα με τις οποίες συγκροτείται το κείμενο. Τα κειμενικά είδη περιέχουν μορφές και έννοιες οι οποίες απορρέουν και εγγράφουν τις λειτουργίες, τους σκοπούς και τα νοήματα κοινωνικών περιστάσεων. Αποτελούν έτσι ενός είδους δείκτη και κατάλογο του συνόλου των κοινωνικών περιστάσεων μιας κοινότητας σε μια δεδομένη ιστορική στιγμή. Ανάμεσα στην πληθώρα κειμενικών ειδών που συναντούμε καθημερινά μπορούμε να αναφέρουμε τη συνέντευξη, τη διαπροσωπική συνδιάλεξη, την έκθεση ιδεών, τη διαφήμιση, το άρθρο εφημερίδας, το κήρυγμα, το ανέκδοτο, το υπόμνημα, το διήγημα, το μάθημα σε μια τάξη ή την ακαδημαϊκή διάλεξη, τις οδηγίες χρήσης ενός αντικειμένου, τη συνταγή μαγειρικής, το διδακτικό κείμενο του σχολικού βιβλίου της φυσικής, της ιστορίας, κλπ.
Το κάθε κειμενικό είδος, όπως ορίζεται εδώ, αποτελεί ένα ειδικής μορφής πεδίο γνώσης και δράσης, το οποίο χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένο θεματικό περιεχόμενο, ύφος και δομή (πρβ. Bakhtin 1986). Για να λειτουργήσει κανείς εποικοδομητικά στις όποιες περιστάσεις επικοινωνίας δεν αρκεί να γνωρίζει τους κανόνες γραμματικής, να έχει πλούσιο λεξιλόγιο και ικανότητες γραφής και ανάγνωσης. Πρέπει να γνωρίζει τους κανόνες και τις συμβάσεις σύνταξης διαφορετικών κειμενικών ειδών, τα οποία είναι συνυφασμένα με την πολιτισμική διάσταση της γλώσσας, ώστε να έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει στα κοινωνικά δρώμενα. Για να μάθει κανείς τους κανόνες, τις συμβάσεις και τις τεχνικές τους, πρέπει να διδαχθεί με τον τρόπο που διδάσκεται άλλου τύπου κανόνες και στοιχεία γνώσης. Για να μπορεί κανείς να ετοιμάσει ένα άρθρο, ένα φυλλάδιο προώθησης ή παρουσίασης μιας εκδήλωσης, να κάνει μια συνέντευξη, να παραγάγει ένα κείμενο ανάλογο με αυτό που εμφανίζεται στο σχολικό βιβλίο της κοινωνιολογίας ή της βιολογίας, πρέπει να γνωρίζει πώς δομούνται τα κειμενικά αυτά είδη και ποιοι κανόνες τα διέπουν.
1) Τα χαρακτηριστικά των κειμενικών ειδών
Κείμενα που εμφανίζουν ομοιότητες στο περιεχόμενο, τη μορφή και τη λειτουργία τους θεωρείται ότι ανήκουν στο ίδιο κειμενικό είδος.
Τα χαρακτηριστικά των κειμενικών ειδών διαχρονικά αλλάζουν.
Οι ομοιότητες μεταξύ των κειμένων [κείμενο] που αποτελούν ένα κειμενικό είδος διαμορφώνονται από τους/τις ομιλητές/τριες, άρα μπορούν να αλλάξουν ανάλογα με τους στόχους, τις ανάγκες τους και τις δυνατότητες που τους παρέχει η τεχνολογία. Τα χαρακτηριστικά ενός κειμενικού είδους μπορούν να επηρεάσουν τα χαρακτηριστικά ενός άλλου: για παράδειγμα, όταν οι ομιλητές/τριες χρειάστηκε να γράψουν ένα ηλεκτρονικό μήνυμα σε υπολογιστή, «δανείστηκαν» στοιχεία από τις γραπτές επιστολές που ήξεραν μέχρι τότε να γράφουν και, στη συνέχεια, προσάρμοσαν το καινούργιο κειμενικό είδος στις σύγχρονες ανάγκες και τεχνολογικές δυνατότητες.
Διαπιστώνουμε ότι δεν είναι εύκολο να απαριθμήσουμε όλα τα κειμενικά είδη που χρησιμοποιούμε ή γενικά υπάρχουν,
γιατί ως ομιλητές/τριες συμμετέχουμε σε πολλές δραστηριότητες που συνήθως απαιτούν διαφορετική χρήση του λόγου και
γιατί κατά τη διάρκεια της ζωής μας και με την εξέλιξη της τεχνολογίας τα κειμενικά είδη αλλάζουν και στα χαρακτηριστικά και στον αριθμό τους
Ένα από τα κριτήρια ταξινόμησης των
- προφορικά (π.χ. ανακοινώσεις στα μέσα μεταφοράς, εκπομπές στο ραδιόφωνο, τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, προφορικές συνομιλίες),
- γραπτά (π.χ. οδηγίες χρήσης, τυπωμένες ανακοινώσεις στα μέσα μεταφοράς, συνθήματα στον δημόσιο χώρο, άρθρα [άρθρο] στον τύπο),επιφυλλίδα, χρονογράφημα...
- ηλεκτρονικά (π.χ. ηλεκτρονικά μηνύματα, ιστοσελίδες, ιστολόγια [ημερολόγιο-προσωπικά ιστολόγια], SMS) και
- πολυτροπικά, τα οποία συνδυάζουν δύο ή περισσότερους κώδικες, όπως είναι η γλώσσα, η εικόνα, η μουσική (π.χ. διαφημίσεις, χάρτες, ειδήσεις στα ΜΜΕ, εκπομπές στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση, ηλεκτρονικά μηνύματα αλληλογραφίας, ιστοσελίδες, αγορές μέσω διαδικτύου, γκράφιτι. Πηγή: http://www.greek language.gr/digitalResources/modern_greek/tools/lexica/glossology_edu/lemma.html?id=175#colabbr07.
2) Λογοτεχνικά είδη
1) Επιστολή
Χαρακτηριστικά Επιστολής
Τα είδη επιστολών και ανάλογα χαρακτηριστικά
Αρχίζουμε την επιστολή αναφερόμενοι στην αφορμή και στο θέμα
π. χ. («Διάβασα ένα άρθρο που αναφερόταν στο…»), καθώς και στο σκοπό-γιατί αποφασίσαμε να του στείλουμε αυτήν την επιστολή, κάνοντας επίκληση στο ήθος μας
π. χ. («Το άρθρο αυτό με προβλημάτισε και σκέφτηκα να μοιραστώ μαζί σου τον προβληματισμό αυτόν…»)…
Επικαλούμαστε το συναίσθημά του και το ήθος του, π.χ. τους δεσμούς φιλίας που μας συνδέουν, τα κοινά χαρακτηριστικά, τις κοινές αγωνίες και σκέψεις
π. χ. («Θυμάμαι τις πολύωρες συζητήσεις μας γύρω από…» / «Γνωρίζω πως και εσύ ανησυχείς…» κ.λπ.)…
Κλείνουμε την επιστολή αναμένοντας τα σχόλια και τις σκέψεις του
π. χ. («Αναμένω με αγωνία τις σκέψεις σου…» / «Θα με ενδιέφερε πολύ και η δική σου άποψη…», κ.λπ.)…
Χρήσιμο λεξιλόγιο για φιλικές επιστολές
Εξηγούμε γιατί γράφουμε στο συγκεκριμένο πρόσωπο.
Παραβρέθηκα στο Συνέδριο με θέμα… και αυτά που άκουσα με συγκίνησαν / με
ενθουσίασαν / με προβλημάτισαν, γι’ αυτό θα ’θελα να μοιραστώ μαζί σου/σας
κάποιους προβληματισμούς.
Επικαλούμαστε με φυσικότητα τους δεσμούς φιλίας που μας ενώνουν
- Πόσο θα ’θελα να ήσουν εδώ, για να ανταλλάξουμε τις απόψεις μας στο επίμαχο
θέμα…
- Περίμενα πώς και πώς τη στιγμή αυτή, όπου πάνω σε μια κόλλα χαρτί θα
ξεδιπλώσω τις σκέψεις μου σ’ έναν άνθρωπο που είμαι σίγουρος /η πως θα με
καταλάβει.
- Σου γράφω γνωρίζοντας πως μπορείς να καταλάβεις τις ανησυχίες μου.
- Θυμάμαι τις πολύωρες συζητήσεις μας πάνω στο θέμα …
- Θυμάσαι τις πολύωρες συζητήσεις μας πάνω στο θέμα …
Επικαλούμαστε με φυσικότητα το ήθος του δέκτη
- Σου γράφω, γιατί γνωρίζω πως και συ ανησυχείς/προβληματίζεσαι για το θέμα
αυτό.
- Θέλω (θα ’θελα) να μοιραστώ μαζί μ’ ένα πραγματικό/ή φίλο/η κάποιες
σκέψεις.
- Εμπιστεύομαι την κρίση σου/την άποψή σου και θα ’ θελα την κριτική σου.
- Γνωρίζοντας ότι κι εσύ ανησυχείς για τους ίδιους λόγους…
2) Επίσημη επιστολή
- Τυπικά χαρακτηριστικά:
- Προσφώνηση: «Αξιότιμε κύριε Υπουργέ / Αξιότιμα Μέλη της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων / Κύριε Διευθυντή / Αγαπητέ κύριε Διευθυντή κ.λπ.» /
- Αποφώνηση: «Με σεβασμό / Με εκτίμηση κ.λπ.»
- Ύφος: τυπικό και επίσημο…, που φανερώνει σεβασμό και εμπιστοσύνη και δεσμεύει τον αποδέκτη να ανταποκριθεί στο αίτημά μας…
- Αρχίζουμε την επιστολή αναφερόμενοι στο ποιοι είμαστε, στο θέμα της επιστολής, στην αφορμή για να την στείλουμε, γιατί την στέλνουμε στο συγκεκριμένο πρόσωπο ή Αρχή και στο στόχο-σκοπό-προσδοκία αυτής της επιστολής («Είμαστε το 15μελές Συμβούλιο του σχολείου χ… Αφορμή για την επιστολή αυτή αποτέλεσαν τα νέα μέτρα για της εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση… Αποφασίσαμε να σας στείλουμε την επιστολή αυτή διότι είστε το καθ΄ ύλην αρμόδιο πρόσωπο, αλλά και γνωρίζοντας το ενδιαφέρον σας και τον αγώνα σας για μια καλύτερη εκπαίδευση… Προσδοκούμε να ακούσετε με προσοχή τις σκέψεις και προτάσεις μας, προκειμένου να…»)…
- Επικαλούμαστε κατά βάση το ήθος του αποδέκτη, π.χ. την αρμοδιότητά του ως…, την ευαισθησία που έχει δείξει για σχετικά θέματα…, τους αγώνες του…, την υπευθυνότητά του…, την ειλικρινή διάθεσή του για… κ.λπ.
- Ανάλογα κάνουμε επίκληση και στο δικό μας ήθος, π.χ. «ως νέοι που ανησυχούμε…, ως άτομα που οραματιζόμαστε ένα καλύτερο αύριο…, ως ενεργά μέλη της κοινωνίας… κ.λπ.»
- Εκφράζουμε με ευγένεια τις σκέψεις και διαμαρτυρίες μας, π.χ. «Επιτρέψτε μας να…, Θα επιθυμούσαμε να…, Θα θέλαμε να…, αισθανόμαστε την ανάγκη να… κ.λπ.»
- Κλείνουμε την επιστολή εκφράζοντας τη βεβαιότητα πως θα συμμεριστεί τον προβληματισμό μας και αναμένοντας τη θετική του ανταπόκριση…
Χρήσιμο λεξιλόγιο για επίσημες επιστολές
Απευθυνόμαστε σε σας
Απευθυνόμαστε σε σας
- ως το πλέον αρμόδιο πρόσωπο…
- γιατί πιστεύουμε ότι είστε το πιο αρμόδιο άτομο…
- ως άτομο που έχετε αποδείξει με τις ως τώρα πράξεις σας/ έργο σας…
- ως Πρόεδρο του/της… / ως κύριο εκπρόσωπο του/της …
- ως ενεργό μέλος… / ως άτομο με ενεργό δράση στο …
- ως προασπιστή των αρχών…
Στη συνέχεια και πάλι κάνουμε επίκληση στο ήθος του δέκτη
- Εμπιστευόμαστε / πιστεύοντας/βασιζόμενοι την υπευθυνότητα και το ήθος σας…
- Επικαλούμαστε το ήθος και την εντιμότητά σας…
- Επικαλούμαστε τα ανθρωπιστικά σας συναισθήματα…
- Κάνοντας έκκληση τις ιδιαίτερες ευαισθησίες σας στο ζήτημα …
- Γνωρίζοντας/έχοντας την πεποίθηση ότι διακατέχεστε από ειλικρινή ανθρωπιστικά συναισθήματα και
από μια εντονότατη αίσθηση του δικαίου…
- Γνωρίζοντας το ενδιαφέρον και τη μέχρι τώρα δράση σας στο χώρο …
- Πιστεύοντας ότι διαθέτετε την απαραίτητη γνώση και εμπειρία…
Ανάλογα κάνουμε επίκληση στο ήθος του πομπού
Ως νέοι / ως μαθητές, ανήσυχοι για το μέλλον…
που αγρυπνούμε… / που ενδιαφερόμαστε…
- Αισθανόμαστε βαρύτατη την ευθύνη / το χρέος απέναντι…
- Πιστεύοντας στις αρχές του δικαίου / της έννομης τάξης / της ελευθερίας…
o στις προαιώνιες αξίες…
- Μας προβληματίζει, μας ανησυχεί, μας εξεγείρει το γεγονός ότι …
Εκφράζουμε με ευγένεια τις εισηγήσεις ή τις διαμαρτυρίες μας
- Επιτρέψτε μας / θα θέλαμε / θα επιθυμούσαμε / αισθανόμαστε έντονη την ανάγκη / αισθανόμαστε ως χρέος μας…
o να εκφράσουμε / να εισηγηθούμε…
o να καταθέσουμε τις απόψεις μας / τις ενστάσεις μας / τις έντονες
διαμαρτυρίες / τις διαφωνίες μας…
o να καταδικάσουμε / να καταγγείλουμε τη στάση / το γεγονός ότι /
το απαράδεκτο φαινόμενο…
Προσπαθούμε να συνδέσουμε τον πομπό με το δέκτη
- Θα θέλαμε να ενισχύσουμε τις προσπάθειές σας στον αγώνα…
- Συμμεριζόμαστε την αγωνία σας, τις απόψεις σας, τις ανησυχίες σας…
- Αντιλαμβανόμαστε τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκεστε…
- Έχοντας πλήρη επίγνωση των δυσκολιών…
- Είμαστε βέβαιοι πως συμφωνείτε μαζί μας…
Εκφράζουμε την επιθυμία μας
- Επιθυμούμε / θα θέλαμε…
- Αναμένουμε τη θετική σας ανταπόκριση.
3) Ανοιχτή επιστολή προς δημοσίευση
Οι επιστολές αυτές έχουν ως σκοπό να λάβει γνώση του περιεχομένου τους η κοινή γνώμη.
- Τυπικά χαρακτηριστικά: Τίτλος:… / Προσφώνηση: «Αγαπητή σύνταξη,» / Αποφώνηση: «Ευχαριστούμε για τη φιλοξενία»
- Αρχίζουμε την επιστολή αναφερόμενοι στο ποιοι είμαστε, στο θέμα της επιστολής, στην αφορμή για να την στείλουμε, στον σκοπό μας που είναι η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των αναγνωστών-κοινής γνώμης…
- Τα μορφολογικά και υφολογικά χαρακτηριστικά τους: ύφος τυπικό και επίσημο…, που φανερώνει σεβασμό και εμπιστοσύνη κυρίως προς τους αναγνώστες…, βαθύς προβληματισμός…, σαφήνεια λόγου…, κρίσεις και αποδείξεις…, καλό είναι να αποφεύγονται η έντονη ειρωνεία, οι ύβρεις και οι προσβλητικοί υπαινιγμοί.
2) Η ομιλία
Πρόκειται για προφορικό λόγο που εκφωνείται με αφορμή συγκεκριμένη περίσταση και με αντικείμενο ευρείας θεματολογίας (πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό, επιστημονικό, θρησκευτικό κλπ).
ΔΟΜΗ:
1. Προσφώνηση: Εξαρτάται άμεσα από την ιδιότητα του δέκτη και τις επιδιώξεις του πομπού και τοποθετείται στο πάνω αριστερό μέρος του κειμένου. Πρόκειται για τον εισαγωγικό χαιρετισμό που απευθύνει ένας ομιλητής στο ακροατήριό του. Όταν στο ακροατήριο παρευρίσκονται ιερωμένοι, προσφωνούνται στην αρχή. Η προσφώνηση επιβάλλεται να είναι κλιμακωτή, δηλαδή ο πομπός απευθύνεται στο ακροατήριό του ξεκινώντας από τους πιο υψηλά ιστάμενους και προχωρώντας προς τους απλούς δέκτες.
κροατηρίου.Πρόλογος: Ο ομιλητής παρουσιάζει επιγραμματικά το θέμα, τη σκοπιά από την οποία θα το αντιμετωπίσει και ταυτόχρονα επιδιώκει να κερδίσει το ενδιαφέρον του α
Κύριο μέρος: Ο ομιλητής έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει ανάλογα με το θέμα:
-Αφήγηση: Πληροφορίες σχετικές με την ιστορική διαδρομή του θέματος ή αναδρομή στο παρελθόν.
– Βεβαίωση: Αποδεικτικό και τεκμηριωτικό υλικό υπέρ της υποστηριζόμενης θέσης. Παρατίθενται επιχειρήματα με παρουσίαση στοιχείων, δεδομένων, μαρτυριών, απόψεων ειδικών, έτσι που να καλύπτεται σφαιρικά το θέμα και να αναδεικνύεται η ορθότητα των θέσεων του πομπού.
– Ανασκευή: Εκ του αντιθέτου απόδειξη. Παρουσιάζεται η άλλη άποψη και αντικρούεται, γεγονός που ισχυροποιεί τη θέση του ομιλητή. Προβάλλονται οι κίνδυνοι που τυχόν θα προκύψουν από την επικράτηση του αντιθέτου.
Επίλογος: Σύντομη ανακεφαλαίωση, ευχή, προτροπή, επιβεβαίωση των επιχειρημάτων που χρησιμοποιήθηκαν για την υποστήριξη της θέσης.
Αποφώνηση: Τυποποιημένη φράση που τοποθετείται πάντοτε ανεξάρτητα από το κείμενο στο κάτω δεξιό μέρος της γραπτής διατύπωσής του, με την οποία ο πομπός εκφράζει τις ευχαριστίες προς τις/τους δέκτες.
**αξίζει να προσεχθούν τα ακόλουθα: – Ο πομπός επιβάλλεται να χρησιμοποιεί ύφος που να ταιριάζει στην επικοινωνιακή περίσταση (επίσημο, οικείο, λογοτεχνικό, επιστημονικό κλπ.) .- Χρησιμοποιείται το δεύτερο πρόσωπο πληθυντικού και, όταν θεωρείται σκόπιμο, χρησιμοποιείται και το πρώτο πληθυντικού για ποικιλία ύφους. – Ακολουθούνται όλες οι οδηγίες που ισχύουν για κάθε μορφή γραπτού επικοινωνιακού λόγου (π.χ. καθαρό γράψιμο, ευανάγνωστα γράμματα, παραγραφοποίηση, κλπ.)
ΟΙΚΕΙΟ/ΦΙΛΙΚΟ ΥΦΟΣ: Σκέψου… Αναλογίσου… Ας θυμηθείς όλα αυτά…Είναι αδιανόητο να… Δε θα μπορούσα να παραλείψω… Χωρίς να είμαι υπερβολικός… Ασφαλώς μπορούσα … Ενισχύοντας την άποψή μου…
ΕΠΙΣΗΜΟ/ΤΥΠΙΚΟ ΥΦΟΣ: Ευθύνη και χρέος όλων μας… Ας επιστρατεύσουμε τα δικά μας… Ο προβληματισμός σας είναι η αφετηρία της δικής μας παραγωγικής δυναμικής… Αναφέρομαι στους προβληματισμούς που όλοι μας έχουμε… Εσείς οι πολιτικοί ηγέτες έχετε αναλάβει…
Υποδείγματα επιφωνήσεων σε προσχεδιασμένο προφορικό λόγο
ΟΙΚΕΙΟ/ΦΙΛΙΚΟ ΥΦΟΣ: Ευχαριστώ. Ευχαριστώ πολύ. Σας ευχαριστώ. Σας ευχαριστώ πολύ. Σας ευχαριστώ και σας εύχομαι ό,τι καλύτερο. Σας χαιρετώ.
ΗΜΙΕΠΙΣΗΜΟ ΥΦΟΣ…………. Σας ευχαριστώ για την αμέριστη προσοχή σας. Σας ευχαριστώ για το θερμό ενδιαφέρον σας. Σας ευχαριστώ θερμά. Σας ευχαριστώ εκ βάθους καρδίας.
ΕΠΙΣΗΜΟ/ΤΥΠΙΚΟ ΥΦΟΣ……….. Σας ευχαριστώ για την προσοχή που επιδείξατε. Σας ευχαριστώ για το ενδιαφέρον που επιδείξατε. Σας ευχαριστώ προκαταβολικά για την ανταπόκρισή σας……………………
3) Το ημερολόγιο
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ
- Ακριβής προσδιορισμός χρόνου και τόπου ( ημερομηνίας) στην αρχή της σελίδας πάνω δεξιά. Π.χ Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2015.
- Φράση «αγαπημένο μου ημερολόγιο » αριστερά .
- Χρήση (συνήθως) πρώτου ενικού προσώπου.
- Λόγος αυθόρμητος, απλός, καθημερινός , επιγραμματικός .
- Ύφος απλό, προσωπικό, εξομολογητικό, ίσως και γλαφυρό .
4) Το άρθρθο
Το άρθρο είναι είδος του δημοσιογραφικού λόγου (δημοσιεύεται στον έντυπο ή ηλεκτρονικό τύπο), αναφέρεται σε ειδικό θέμα και έχει ειδησεογραφικό χαρακτήρα. Είναι ενταγμένο σε ένα επικοινωνιακό γλωσσικό περιβάλλον και έχει ως βασικό σκοπό την πειθώ. Πραγματεύεται θέματα της πρώτης γραμμής της επικαιρότητας, αλλά και ζητήματα ευρύτερου επιστημονικού, εγκυκλοπαιδικού καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος, που σε κάποια στιγμή αποτέλεσαν θέμα επικαιρότητας και εξακολουθούν να απασχολούν την κοινή γνώμη.
Ο αρθρογράφος προσεγγίζει το θέμα του τεκμηριωμένα, χρησιμοποιεί πολλές φορές ειδικό λεξιλόγιο και υιοθετεί το δικό του ύφος. (σοβαρό, ουδέτερο, αυστηρό).
Βασικά χαρακτηριστικά του άρθρου
• Εξωτερικά γνωρίσματα: τίτλος (ενδεχομένως υπότιτλος ή και τίτλοι ενοτήτων), ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο αρθρογράφου και πηγή δημοσίευσης.
• Περιεχόμενο: παρουσίαση και ανάλυση γεγονότων της τρέχουσας επικαιρότητας
• Πηγές άντλησης υλικού: συνήθως το υλικό αντλείται μέσα από δημοσιογραφική έρευνα (ρεπορτάζ).
• Σκοπός: πρώτα η πληροφόρηση και κατόπιν ο προβληματισμός του αναγνώστη.
• Χαρακτήρας: ειδησεογραφικός και πληροφοριακός.
• Ύφος: κατά βάση πληροφοριακό, απρόσωπο και ουδέτερο.
• έχει επίκαιρο χαρακτήρα
• δημοσιεύεται σε εφημερίδα, σε περιοδικό, στο διαδίκτυο, κ.α
• καταπιάνεται με θέματα ποικίλου ή και συγκεκριμένου περιεχομένου
• συνήθως δεν έχει προσωπικό οικείο τόνο
• είναι περιορισμένης έκτασης
• διαφοροποιείται από τη λογοτεχνία.
Δομή
Η τυπική δομή άρθρου έχει ως εξής:
1 Πρόλογος ► Εκτίθεται το θέμα ή η προβληματική του. 2 Κύριο μέρος ► Παράθεση επαρκούς αποδεικτικού υλικού για: • διασαφήνιση της κυρίαρχης ιδέας • τεκμηρίωση της θέση-ισχυρισμού που διατυπώθηκε στην εισαγωγική παράγραφο • ανασκευή θέσης Επίλογος ► Συμπυκνωμένη θεώρηση των θέσεων του κύριου θέματος.
Πηγές/Δικτυογραφία
- language.gr/digitalResources/modern_greek/tools/lexica/glossology_edu/lemma.html?id=175#colabbr06
2) Η ομιλία
ΟΙΚΕΙΟ/ΦΙΛΙΚΟ ΥΦΟΣ: Σκέψου… Αναλογίσου… Ας θυμηθείς όλα αυτά…Είναι αδιανόητο να… Δε θα μπορούσα να παραλείψω… Χωρίς να είμαι υπερβολικός… Ασφαλώς μπορούσα … Ενισχύοντας την άποψή μου…
3) Το ημερολόγιο
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ
4) Το άρθρθο
Το άρθρο είναι είδος του δημοσιογραφικού λόγου (δημοσιεύεται στον έντυπο ή ηλεκτρονικό τύπο), αναφέρεται σε ειδικό θέμα και έχει ειδησεογραφικό χαρακτήρα. Είναι ενταγμένο σε ένα επικοινωνιακό γλωσσικό περιβάλλον και έχει ως βασικό σκοπό την πειθώ. Πραγματεύεται θέματα της πρώτης γραμμής της επικαιρότητας, αλλά και ζητήματα ευρύτερου επιστημονικού, εγκυκλοπαιδικού καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος, που σε κάποια στιγμή αποτέλεσαν θέμα επικαιρότητας και εξακολουθούν να απασχολούν την κοινή γνώμη.
Ο αρθρογράφος προσεγγίζει το θέμα του τεκμηριωμένα, χρησιμοποιεί πολλές φορές ειδικό λεξιλόγιο και υιοθετεί το δικό του ύφος. (σοβαρό, ουδέτερο, αυστηρό).
Βασικά χαρακτηριστικά του άρθρου
• Εξωτερικά γνωρίσματα: τίτλος (ενδεχομένως υπότιτλος ή και τίτλοι ενοτήτων), ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο αρθρογράφου και πηγή δημοσίευσης.
• Περιεχόμενο: παρουσίαση και ανάλυση γεγονότων της τρέχουσας επικαιρότητας
• Πηγές άντλησης υλικού: συνήθως το υλικό αντλείται μέσα από δημοσιογραφική έρευνα (ρεπορτάζ).
• Σκοπός: πρώτα η πληροφόρηση και κατόπιν ο προβληματισμός του αναγνώστη.
• Χαρακτήρας: ειδησεογραφικός και πληροφοριακός.
• Ύφος: κατά βάση πληροφοριακό, απρόσωπο και ουδέτερο.
• έχει επίκαιρο χαρακτήρα
• δημοσιεύεται σε εφημερίδα, σε περιοδικό, στο διαδίκτυο, κ.α
• καταπιάνεται με θέματα ποικίλου ή και συγκεκριμένου περιεχομένου
• συνήθως δεν έχει προσωπικό οικείο τόνο
• είναι περιορισμένης έκτασης
• διαφοροποιείται από τη λογοτεχνία.
Δομή
Η τυπική δομή άρθρου έχει ως εξής:
1 Πρόλογος ► Εκτίθεται το θέμα ή η προβληματική του. 2 Κύριο μέρος ► Παράθεση επαρκούς αποδεικτικού υλικού για: • διασαφήνιση της κυρίαρχης ιδέας • τεκμηρίωση της θέση-ισχυρισμού που διατυπώθηκε στην εισαγωγική παράγραφο • ανασκευή θέσης Επίλογος ► Συμπυκνωμένη θεώρηση των θέσεων του κύριου θέματος.
Πηγές/Δικτυογραφία
- language.gr/digitalResources/modern_greek/tools/lexica/glossology_edu/lemma.html?id=175#colabbr06