Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ, Ο Μικρός Πρίγκιπας και η Αλεπού

  

 Το κείμενο είναι απόσπασμα από τη νουβέλα* του Αντουάν ντε Σαιντ - Εξυπερύ “Ο Μικρός Πρίγκιπας”, που γράφτηκε το 1943 στις Η.Π.Α. και γνώρισε τεράστια εκδοτική επιτυχία.  Πρόκειται για μία φανταστική περιπέτεια, που θυμίζει παραμύθι, ένα αλληγορικό κείμενο με ποιητικό ύφος. 

"Το βιβλίο "Ο Μικρός Πρίγκιπας" γραμμένο το 1943, στις Η.Π.Α. όπου είχε καταφύγει ο Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ, όταν κατέρρευσε η Γαλλία, το μικρό αυτό αριστούργημα,  πρωτοεκδόθηκε στα γαλλικά στη Νέα Υόρκη κι αμέσως ακολούθησε η μετάφρασή του στ' αγγλικά.  Κι ενώ διαρκούσε ακόμη ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, αλλεπάλληλες εκδόσεις του "Μικρού Πρίγκιπα" κυκλοφορούσαν στα γαλλικά στην Ελβετία, τη Λατινική Αμερική, τη Β. Αφρική και το Λίβανο, αλλά και μεταφράσεις του σε πολλές γλώσσες.  Ένα χρόνο αργότερα, τις  31 Ιουλίου 1944, παραμονή ακριβώς της απελευθέρωσης της Γαλλίας, ο Σαιντ-Εξυπερύ, που εκτελούσε την ένατη πολεμική του αποστολή, ξέρει καλά, ενώ εξαφανίζεται με το αεροπλάνο του στ' ανοιχτά της Κορσικής, κυνηγώντας γερμανικά καταδιωχτικά, πως ο Μικρός του Πρίγκιπας έγινε ήδη ένα σύμβολο, ένα φωτεινό σημείο. Έγινε ένα αστέρι  επικοινωνίας, όλων εκείνων, που πάνω από τον όλεθρο του πολέμου και τις χιτλερικές θηριωδίες, δεν έπαψαν να μένουν πιστοί στις αξίες του ανθρώπου, στο απαραβίαστο του εσωτερικού του κόσμου, στο δικαίωμά του ν' αγωνίζεται για να δώσει ένα νόημα στη ζωή." (από την παρουσίαση του βιβλίου). Αυτό ήταν και το αρχικό μήνυμα του κειμένου, ένα μήνυμα του συγγραφέα στην κατεχόμενη από τους ναζί πατρίδα του, μακριά από την οποία ένιωθε και ο ίδιος εξόριστος, ξένος, όπως και ο μικρός πρίγκιπας από τον πλανήτη του. 

 Το έργο αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη συγγραφή πολλών άλλων βιβλίων και μελετών και έχει μεταφερθεί στη μικρή και στη μεγάλη οθόνη.

 

 *νουβέλα: Όσον αφορά το λογοτεχνικό είδος του κειμένου, θα λέγαμε ότι είναι μία νουβέλα. Η νουβέλα είναι ένα από τα τρία βασικά είδη της αφηγηματικής πεζογραφίας(μαζί με το διήγημα και το μυθιστόρημα) Ως προς την έκταση τοποθετείται ανάμεσα στα δύο προηγούμενα. Εξιστορεί κυρίως γεγονότα της εποχής, κατά την οποία γράφτηκε. Ο συγγραφέας ρίχνει το βάρος στην ηθογράφηση και την ψυχογράφηση των χαρακτήρων, αλλά δεν εμβαθύνει εξίσου στην πλοκή.

Ο Τίτλος του κειμένου

 Ο τίτλος του κειμένου του σχολικού βιβλίου σχετίζεται με το απόσπασμα του βιβλίου από το οποίο προέρχεται, στο οποίο ο Μικρός Πρίγκιπας, που αποτελεί τον πρωταγωνιστή της ιστορίας, συναντά σε μια από τις περιπλανήσεις του στη γη μια αλεπού. 

Το θέμα του κειμένου

 Στο κείμενο θίγονται τα βαθιά αισθήματα που αναπτύσσονται μεταξύ δύο πλασμάτων, εντελώς διαφορετικών μεταξύ τους, μιας αλεπούς και ενός ανθρώπου, ως αποτέλεσμα  "του ημερώματος", δηλαδή της γνωριμίας και του ιδιαίτερου δεσμού που αναπτύσσουν μεταξύ τους. Τα αισθήματα αυτά είναι η αμοιβαία αγάπη, ο σεβασμός,  η εκτίμηση, η αποδοχή της διαφορετικότητας του άλλου και η κατανόηση. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει και ο χρόνος που θα αφιερώσουμε στον άλλον, ώστε να τον γνωρίσουμε καλύτερα και να είμαστε υπεύθυνοι για αυτόν.

 Καθώς εκτυλίσσεται η πλοκή, ο συγγραφέας μέσω των ηρώων του, εστιάζει σταδιακά στο φάσμα της υπεροψίας του σύγχρονου ανθρώπου, της δίψας του για πλούτο και υλικά αγαθά, της ματαιοδοξίας του και τελικά της μοναξιάς του. Παράλληλα,  μέσα από  περιεχόμενο του έργου δίνεται  και το  μήνυμα του συγγραφέα, ένα μήνυμα  με διαχρονική αξία. Το μήνυμα του έργου συνολικά, αλλά και του αποσπάσματος του βιβλίου είναι το εξής: Έχει μεγάλη σημασία το γεγονός να αντιλαμβάνεται κανείς τα πράγματα γύρω του με την καρδιά και όχι με τα μάτια, τα οποία τον παρασύρουν σε επιφανειακή γνώση.  Η δυνατότητα να βλέπει κανείς πέρα από την ύλη, πέρα από την εξωτερική εμφάνιση  την αληθινή ουσία των πραγμάτων αποτελεί για τον συγγραφέα σημαντικό στοιχείο της ζωής των ανθρώπων. Τα πράγματα που αξίζουν βρίσκονται κρυμμένα. Επειδή όμως οι άνθρωποι έχουν εμπιστοσύνη μόνο σε αυτό που βλέπουν, στην επιφανειακή γνώση, δεν αντιλαμβάνονται την αλήθεια, την ουσία των πραγμάτων, ούτε γνωρίζουν πραγματικά κάποιον συνάνθρωπό τους. .

 Πίσω από τον φανταστικό κόσμο που πλάθει ο συγγραφέας κρύβεται ο προβληματισμός του για τον άνθρωπο, τις αξίες του και την αδυναμία του να βλέπει την ουσία των πραγμάτων και να μη μένει στην επιφανειακή γνώση. Αυτό το νόημα εξάλλου έχουν και τα λόγια – το μυστικό της αλεπούς «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά. Την ουσία δεν την βλέπουν τα μάτια». Η φράση αυτή αποτελεί και την ουσία του μαθήματος της αλεπούς στο ΜΠ, το μυστικό της. Αυτή η σημαντική ικανότητα θα μας βοηθήσει να δούμε την πραγματική ομορφιά ακόμα και στα πιο συνηθισμένα πράγματα. 

Το μάθημα- μυστικό της αλεπούς στον ΜΠ τον οδηγεί ουσιαστικά σε ένα ταξίδι αυτογνωσίας, του αλλάζει τον τρόπο σκέψης του και τον βοηθάει να αντιληφθεί ότι το λουλούδι του, μπορεί εξωτερικά να μοιάζει με πολλά, στην πραγματικότητα όμως είναι μοναδικό για αυτόν. Είναι ο φίλος του, γιατί το έχει «ημερώσει». Έχει σκύψει επάνω του δηλ. με αγάπη και ενδιαφέρον και αφιέρωσε χρόνο σ΄ αυτό. Κάτι ανάλογο ισχύει και με το χτίσιμο μιας πραγματικής φιλίας. Είναι μία διαδικασία, που απαιτεί ενέργεια, χρόνο, κατάθεση ψυχής, για να οικοδομηθεί. Μια απλή γνωριμία δε θεωρείται φιλία, γιατί δεν χαρακτηρίζεται από αμοιβαία και ανιδιοτελή αγάπη. Γι αυτό στο κείμενο το τριαντάφυλλο συμβολίζει την πραγματική αγάπη.

 

 Στο κείμενο χρησιμοποιείται από τον συγγραφέα η τεχνική της αλληγορίας. Με αυτήν αποκρύπτεται το πραγματικό νόημα του κειμένου, το οποίο υποβάλλεται έμμεσα στους υποψιασμένους αναγνώστες με τη χρήση των συμβολισμών.

  Αν δούμε το απόσπασμα του κειμένου ως μέρος ενός παραδοσιακού παραμυθιού, τότε έχουμε μία κλασική ιστορία ενός ήρωα, που αφήνει τον τόπο του, γιατί αναζητά κάτι, βιώνει αρκετές περιπέτειες και επιστρέφει στο σπίτι του. Επομένως, σε ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης, έχουμε ένα ταξίδι εξερεύνησης του κόσμου, γιατί ο ήρωας θέλει να γνωρίσει προσωπικά πρόσωπα και πράγματα, άγνωστα για αυτόν.

 Σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης όμως, έχουμε ένα ταξίδι αυτογνωσίας του ήρωα και εξερεύνησης των συναισθημάτων του. Αυτό το ταξίδι είναι, που θα τον ωριμάσει συναισθηματικά. 

 ""Ο Μικρός Πρίγκιπας" μολονότι μοιάζει με  παιδικό βιβλίο, απευθύνεται σε όλους, καθώς στο κείμενο ο συγγραφέας μέσα από τα λόγια της Αλεπούς,  κάνει μερικές βαθυστόχαστες  παρατηρήσεις σχετικά με τη ζωή και την ανθρώπινη φύση.

  Η ουσία του βιβλίου περιέχεται στις φράσεις που βγαίνουν από το στόμα της αλεπούς προς τον μικρό Πρίγκιπα: "On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux." (Δεν βλέπεις καθαρά παρά μόνον με την καρδιά. Η ουσία είναι αόρατη στα μάτια). Η αλεπού στέλνει και άλλα μηνύματα-κλειδιά, όπως: "Είσαι υπεύθυνος για πάντα, γι' αυτό που έχεις εξημερώσει" και "Ο χρόνος που πέρασες με το τριαντάφυλλό σου είναι αυτό που το κάνει ξεχωριστό για σένα"."(Βικιπαίδεια).

 

 Το μήνυμα του κειμένου

    
Το βασικό μήνυμα του βιβλίου είναι η μεγάλη σημασία του γεγονότος  να αντιλαμβάνεται κανείς τα πράγματα γύρω του με την καρδιά και την ψυχή, χωρίς να παρασύρεται από όσα απλά βλέπει. Η δυνατότητα να βλέπει κανείς πέρα από την ύλη, πέρα από τα δεδομένα, αποτελεί για το συγγραφέα σημαντικό στοιχείο της ζωής των ανθρώπων. Τα πράγματα που αξίζουν πραγματικά βρίσκονται κρυμμένα και επειδή οι άνθρωποι έχουν εμπιστοσύνη μόνο στο τι βλέπουν, στην επιφανειακή γνώση, αυτό τους οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα.

 Ο χώρος του κειμένου: Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο χώρος στον όποιον εκτυλίσσεται μεγάλο μέρος της ιστορίας είναι ο τριανταφυλλόκηπος. Δεν αναφέρεται ο χώρος, όπου γίνονται οι επόμενες συναντήσεις της Αλεπούς με το Μικρό Πρίγκιπα.

Ο χρόνος του κειμένου: Δεν προσδιορίζεται. Προφανώς η ιστορία αναπτύσσεται στο πλαίσιο λίγων ημερών, όσες χρειάστηκαν, για να ολοκληρωθεί το "ημέρωμα" της Αλεπούς.

 

Τα πρόσωπα/πλάσματα

- Ο Μικρός Πρίγκιπας: Είναι ένα ασυνήθιστο παιδί, με ατέρμονες ερωτήσεις και ανησυχίες, που έχει φύγει από τον ιδιωτικό του πλανήτη(εξωπραγματικό στοιχείο), για να γνωρίσει τον κόσμο. Συμβολίζει κάθε άνθρωπο, που αγνοεί και ζητά να μάθει. Για αυτό διαρκώς θέτει ερωτήματα, ψάχνει τις κρυφές αλήθειες, αυτές που δίνουν νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη.

-  Η Αλεπού: Είναι ένα πλάσμα, που διακρίνεται για τις βαθυστόχαστες σκέψεις του, το οποίο θα συμβάλει στη συναισθηματική ωρίμανση του Μικρού Πρίγκιπα.

 -  Τα τριαντάφυλλα στη γη: Τα αδιάφορα και όμοια μεταξύ τους για τον Μικρό Πρίγκιπα λουλούδια.

 -  Το τριαντάφυλλο στον πλανήτη του ΜΠ : Είναι η αιτία για το ταξίδι αλλά και την επιστροφή του Μικρού Πρίγκιπα, όταν συνειδητοποιεί ότι είναι μοναδικό για αυτόν. Συμβολίζει την αγάπη και τον τρόπο με τον οποίο "ημέρωσε" ο ένας τον άλλον.

   

ΥΦΟΣ-ΓΛΩΣΣΑ :Το έργο μεταφράστηκε στα ελληνικά από το Στρατή Τσίρκα, ο οποίος χρησιμοποιεί απλή γλώσσα, χωρίς περιττές και περίτεχνες φράσεις. Η γλώσσα έχει έντονη ποιητικότητα (ποιητική γραφή )με πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία. Ο λόγος είναι απλός όπως ταιριάζει σε παραμύθι. Η  γραφή είναι συμβολική και αλληγορική για τις ανθρώπινες σχέσεις και το ύφος είναι παραμυθιακό, λυρικό και γλαφυρό, όπως στα παραμύθια. Το απόσπασμα περιέχει βαθιά στοχαστικότητα, η οποία δεν εκδηλώνεται με φραστικές εξάρσεις, αλλά υποκρύπτεται στην παιδική αθωότητα του μικρού πρίγκιπα και στο ήρεμο αλλά στοχαστικό ύφος της αλεπούς

 Σχολιασμός φράσεων-κλειδιών του κειμένου:

 «Μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά. Την ουσία δεν την βλέπουν τα μάτια...» εκμυστηρεύεται η αλεπού στο Μικρό Πρίγκιπα. Αυτό αποτελεί και το περιεχόμενο του μαθήματος της αλεπούς, αλλά ταυτόχρονα και το μήνυμα του συγγραφέα προς όλους τους αναγνώστες. Αυτή η σημαντική ικανότητα θα μας βοηθήσει να δούμε την πραγματική ομορφιά ακόμη και στα πιο συνηθισμένα πράγματα. Το μάθημα που δίνει η αλεπού, «να βλέπεις με την καρδιά», αλλάζει τον τρόπο σκέψης του Μικρού Πρίγκιπα και είναι πλέον έτοιμος να σταματήσει τις περιπλανήσεις του και να επιστρέψει στον πλανήτη και στο λουλούδι του. Με αυτά τα λόγια ολοκληρώνεται η μύηση του Μικρού Πρίγκιπα και αποκαλύπτεται το βασικό μήνυμα του κειμένου. Η σημασία δηλαδή που έχει να αντιλαμβάνεται κανείς τα πράγματα με την καρδιά του, να μπορεί να βλέπει πέρα από την επιφάνεια, πέρα από την ύλη, πέρα από τα δεδομένα την πραγματική αξία των πραγμάτων. Γιατί τα πράγματα που αξίζουν πραγματικά βρίσκονται κρυμμένα. Πρέπει κανείς να σκύψει στον άλλον με αγάπη, υπομονή και φροντίδα, για να τον γνωρίσει πραγματικά και όχι επιφανειακά. Να αποδεχτεί τη διαφορετικότητά του, να αφιερώσει χρόνο και να νιώθει υπεύθυνος για αυτόν. Μια απλή γνωριμία και επαφή δεν θεωρείται φιλία. Η φιλία καλλιεργείται, απαιτεί χρόνο και ενέργεια, κατάθεση ψυχής, για να οικοδομηθεί. Για αυτό και στο κείμενο συμβολίζεται με το όμορφο, ευαίσθητο και απαιτητικό στην καλλιέργειά του τριαντάφυλλο.

Η έννοια του "ημερώματος" και τα χαρακτηριστικά της φιλίας 

Μια άλλη πτυχή του μαθήματος της αλεπούς προς το Μικρό Πρίγκιπα είναι το θέμα της φιλίας και ο τρόπος με τον οποίο κτίζεται. Η διαδικασία αυτή αφορά το «ημέρωμα» και η αλεπού εξηγεί στο Μικρό Πρίγκιπα τα στοιχεία, που πρέπει να την χαρακτηρίζουν. Μια φιλία κτίζεται μέσα από την καλή διάθεση, την αγάπη, την αποδοχή του διαφορετικού, την αφοσίωση, την ειλικρίνεια, την εμπιστοσύνη, την κατανόηση και την υπευθυνότητα απέναντι στον άλλο. Τέλος, για να αναπτυχθεί η φιλία θα πρέπει να επενδυθεί χρόνος και ενέργεια (υπομονή, σιωπή, προσήλωση, ακρίβεια, συνέπεια, προσμονή). Αποτέλεσμα του "ημερώματος" είναι η γνήσια φιλία. 
Ο δεσμός που έχει αναπτύξει ο Μικρός Πρίγκιπας με το τριαντάφυλλό του αποτελεί το παράδειγμα μιας σχέσης ζωής, μιας γνήσιας φιλίας.

Το "ημέρωμα" είναι η δημιουργία ανθρώπινων σχέσεων, που διέπονται από αμοιβαία αγάπη, κατανόηση, ειλικρίνεια, αποδοχή της διαφορετικότητας του άλλου, σεβασμού, υπομονής και γνήσιου ενδιαφέροντος, χωρίς διάθεση εκμετάλλευσης του ενός από τον άλλον. Για να οικοδομηθούν οι σωστές σχέσεις απαιτείται χρόνος και υπομονή.

 Τι ρόλο παίζει στο απόσπασμα η Αλεπού;

 Η Αλεπού σε πρώτο επίπεδο έχει το ρόλο του εκπαιδευόμενου, αφού είναι αυτή, που ζητά από το Μικρό Πρίγκιπα να την "ημερώσει". Στην ουσία όμως, έχει σε ένα δεύτερο, βαθύτερο επίπεδο το ρόλο της συμβούλου/δασκάλας, αφού η ίδια ξέρει τη σημασία και τη διαδικασία του "ημερώματος". Έτσι λοιπόν, είναι αυτή, που θα οδηγήσει βήμα βήμα τον Μικρό Πρίγκιπα στη γνώση της φιλίας, τη συνειδητοποίηση της αξίας της, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο χτίζεται σταδιακά( "τελετή"). Η επίδρασή της είναι καταλυτική. Με οδηγό την Αλεπού ο Μικρός Πρίγκιπας θα μάθει ότι η πραγματική φιλία προϋποθέτει χρόνο και προσπάθεια. Θα μάθει ότι ο φίλος κερδίζεται με την αγάπη, τη φροντίδα, το σεβασμό και το ενδιαφέρον. Με την αμοιβαία εμπιστοσύνη, την αποδοχή της διαφορετικότητας, με κατανόηση και την υπομονή. Το μάθημα της Αλεπούς βοήθησε τον Μικρό Πρίγκιπα να καταλάβει ότι μπορούν να δημιουργηθούν αληθινοί δεσμοί φιλίας ανάμεσα σε δύο πρόσωπα, όσο διαφορετικά και να είναι, με βάση την ανιδιοτελή αγάπη  και ότι αυτό που έχει πραγματική σημασία είναι οι πράξεις και όχι τα λόγια. 

Τι αποτέλεσμα είχε η συνάντηση του Μικρού Πρίγκιπα με την Αλεπού

 

  Μετά το "ημέρωμα" της Αλεπούς, ο Μικρός Πρίγκιπας, αφού πια είχε κατανοήσει την έννοια του "ημερώματος", κατάλαβε πως η μοναδικότητα δεν έχει να κάνει με την εξωτερική εμφάνιση και την ποσότητα, αλλά είναι κάτι που αποκτιέται μόνο με τη δημιουργία δεσμών. Το δικό του τριαντάφυλλο επομένως, είναι μοναδικό για αυτόν, γιατί ο ίδιος έχει την ευθύνη του, του αφιέρωσε χρόνο, αγάπη και υπομονή. Το μάθημα αυτό από την Αλεπού τον βοήθησε να δει πόσο σημαντική είναι η φιλία του μαζί του, με αποτέλεσμα να αποφασίσει να ξαναγυρίσει κοντά του.  

Το μυστικό της αλεπούς

Μόνο με την καρδιά, δηλαδή την αγάπη, μπορούμε να πλησιάσουμε κάποιον, να τον γνωρίσουμε και να γίνουμε φίλοι. Με τα μάτια και γενικότερα απλά με τις αισθήσεις, δεν μπορούμε να γνωρίσουμε την πραγματικότητα. Την  αληθινή ουσία των πραγμάτων τη γνωρίζουμε με την ψυχή. Μόνο με την καρδιά μπορείς να αγαπήσεις αληθινά

Δεν πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος να παρασύρεται από ψεύτικες εικόνες, αλλά να προσπαθεί να αντιληφθεί με τη δύναμη της καρδιάς την πραγματικότητα, γιατί η καρδιά με την αγάπη μπορεί να διακρίνει τι είναι πραγματικό και τι όχι. Ο συγγραφέας μας καλεί να στραφούμε σε όσα έχουν πραγματική αξία: στην ενασχόληση με τον άνθρωπο και στη συναισθηματική και ψυχική μας υγεία.

    

Το μήνυμα του κειμένου: Η αξία της φιλίας

Αυτό το μήνυμα μπορούμε να το εντοπίσουμε σε διάφορα σημεία του βιβλίου. Χαρακτηριστική φράση αποτελούν τα λόγια της αλεπούς προς το Μικρό Πρίγκιπα ότι «...Οι άνθρωποι δεν έχουν πια καιρό να γνωρίσουν τίποτα. Τ’ αγοράζουν όλα έτοιμα στα εμπορικά. Καθώς όμως δεν υπάρχουν εμπορικά που πουλάνε φίλους, οι άνθρωποι δεν έχουν πια φίλους». Τα λόγια αυτά είναι συγκλονιστικά και εκφράζουν σε μεγάλο βαθμό τις ανθρώπινες σχέσεις στη σύγχρονη κοινωνία:Την ποσοτικοποίηση των πάντων, την εμπορευματοποίηση, τον καταναλωτισμό, τη διάθεση για εύκολο πλουτισμό, την ευκολία απόκτησης των ηλεκτρονικών φίλων… 

Η ζωή χωρίς φίλους είναι «μονότονη» όπως λέει η αλεπού και γι’ αυτό η ζωή του Μικρού Πρίγκιπα ήταν γεμάτη μελαγχολία, πριν εμφανιστεί το λουλούδι στον πλανήτη του.

 Το αποτέλεσμα του ημερώματος είναι η ΦΙΛΙΑ

Ποια είναι τα βασικά της γνωρίσματα;

α. η μοναδικότητα

 β. ο ισχυρός ψυχικός δεσμός

 γ. η αφοσίωση

 δ. η αυτοθυσία

 ε. η ευθύνη

 στ.  η ζωή χωρίς φιλία είναι μονότονη

 ζ. έχει  ισχυρή επίδραση στην ψυχή του ανθρώπου

Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ

Στο τέλος, έπειτα από τη γνωριμία με την αλεπού και τη σχέση που αναπτύσσει με το τριαντάφυλλο, ο Μικρός Πρίγκιπας γίνεται  έμπειρος και ώριμος. Τώρα, γνωρίζει πως οι αληθινοί δεσμοί και η αληθινή φιλία στηρίζονται στην αγάπη, την ανιδιοτέλεια και την αυτοθυσία.

Τι φταίει για την έλλειψη της φιλίας σήμερα;

·        H ποσοτικοποίηση των πάντων

·        H εμπορευματοποίηση

·        O καταναλωτισμός

·        O εύκολος πλουτισμός

Η ΦΙΛΙΑ ΣΗΜΕΡΑ 

 Η αλεπού περιγράφει τη δυσάρεστη κατάσταση του σύγχρονου ανθρώπου, όσον αφορά τη φιλία:

·        οι άνθρωποι δεν έχουν πια καιρό να γνωρίσουν πια τίποτα και δεν έχουν πια φίλους

·        δεν έχουν πια το χρόνο και τη διάθεση να ασχοληθούν με το συναισθηματικό τους κόσμο και τις ψυχικές τους ανάγκες.

·        στις σημερινές κοινωνίες των μεγαλουπόλεων οι άνθρωποι δεν επικοινωνούν πια ουσιαστικά μεταξύ τους και δε συνδέονται με δεσμούς φιλίας λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής και της καχυποψίας.

Ομοιότητες του κειμένου με τα παραμύθια

         Περιπέτεια, γρήγορος ρυθμός

         Διάλογος που προωθεί την εξέλιξη
          Απροσδιόριστος τόπος και χρόνος

         Εξωπραγματικά-υπερφυσικά στοιχεία

         Απλή γλώσσα και ύφος γλαφυρό

         Έντονο το στοιχείο του διδακτισμού

        Εκφραστικά μέσα όπως  Προσωποποίηση, αλληγορία, πολλές εικόνες.

Θα λέγαμε ότι το κείμενο ανήκει στην κατηγορία των έντεχνων παραμυθιών και όχι των παραδοσιακών.

Διαφορές του κειμένου από τα παραμύθια

·         Μεγάλη έκταση

·   Γνωρίζουμε το δημιουργό/συγγραφέα(στα παραμύθια είναι συνήθως άγνωστος)

·     Περιέχει βαθυστόχαστες σκέψεις και υψηλά νοήματα

·       Παρουσιάζει έναν άλλο τύπο της αλεπούς των παραμυθιών(όχι αυτόν της πονηρής)με σοφία, στοχαστική διάθεση, ανθρωπιά

·     Προσεγμένος, παραστατικός λόγος με πολλά εκφραστικά στοιχεία 

·         Παραβίαση της γραμμικής οργάνωσης του χρόνου σε κάποια σημεία.

Χρόνος της αφήγησης: Ο χρόνος εξελίσσεται γραμμικά, με εξαίρεση δύο αναδρομικές αφηγήσεις και μια πρόδρομη -υποθετική αφήγηση στα λόγια του Μικρού Πρίγκιπα. Στα λόγια της αλεπούς παρατηρείται η χρήση της θαμιστικής αφήγησης. (πρόκειται για τµήµατα της αφήγησης, όπου γεγονότα τα οποία στην ιστορία συνέβαιναν  πολλές φορές, στην αφήγηση παρουσιάζονται µία φορά, συνήθως σε χρόνο παρατατικό).

Είδος αφηγητή :Παντογνώστης, αφηγείται σε γ ενικό πρόσωπο. 

-Αφηγητής (Συγγραφέας)

Αφηγητής είναι ο ίδιος ο συγγραφέας, ο Σαιντ Εξυπερύ, ο οποίος αφηγείται την ιστορία έξι χρόνια μετά «τη συνάντησή του» με το Μικρό Πρίγκιπα. Στόχος του είναι να παρουσιάσει μέσα από την ιστορία αυτή τη φιλία,  που αναπτύχθηκε μεταξύ τους καθώς και τα όσα έμαθε από αυτόν.

Αφηγηματικοί τρόποι

·         Κυρίαρχος ο διάλογος, ο οποίος δίνει αμεσότητα και παραστατικότητα στο κείμενο,  ενώ υπάρχουν και

           αφήγηση

·         περιγραφή,

·         εσωτερικός μονόλογος,

·         σχόλιο του αφηγητή για τις σκέψεις του Μικρού Πρίγκιπα.

Κατανόηση φράσεων του κειμένου και συμβολισμοί

-Μικρός Πρίγκιπας

Αυτό που κάνει τον Μικρό Πρίγκιπα να ξεχωρίζει είναι η ικανότητά του να αγαπά στον υπέρτατο βαθμό. Η συνειδητοποίηση αυτής της αγάπης που κρύβει για το τριαντάφυλλό του, δίνει νόημα στη ζωή του. Ο Μικρός Πρίγκιπας έχει υπερφυσικά χαρακτηριστικά και ως σύμβολο αντιπροσωπεύει μέσα από την παιδικότητά του, την αθωότητα και την αγάπη. Πέρα όμως από την παιδική του αφέλεια παρουσιάζεται πολύ ώριμος ασκώντας κριτική σε όσους συναντά είτε στους αστεροειδείς είτε στη Γη. Στην αρχή του κειμένου, γεμάτος αθωότητα και αφέλεια, χαρακτηρίζεται από την άγνοια σχετικά με την έννοια της φιλίας. Στο τέλος όμως, χάρη στην αλεπού κατακτά τη γνώση για την αξία της φιλίας και ωριμάζει.

-Αλεπού

Διψά για τη φιλία και ζητά από το Μικρό Πρίγκιπα να την «ημερώσει». Παίζει το ρόλο του δασκάλου για το Μικρό Πρίγκιπα. Αντιπροσωπεύει τους ανθρώπους που ξέρουν να δίνουν αγάπη χωρίς ανταλλάγματα και εγωισμούς. Θέλει να αποκτήσει φίλους και βοηθά τον πρωταγωνιστή να αντιληφθεί τόσο τη διαδικασία όσο και τη σημασία της. Η σχέση που αναπτύσσει με το Μικρό Πρίγκιπα δεν έχει στοιχεία συμφέροντος αλλά αποτελεί πρότυπο για όλες τις ανθρώπινες σχέσεις.

-Τριαντάφυλλο

Συμβολίζει την αληθινή αγάπη. Η παρουσία του στο έργο είναι πολύ σημαντική,  αν και παρουσιάζεται μόνο σε μερικές σελίδες. Ο εγωιστικός του χαρακτήρας με τις παραξενιές και τις απαιτήσεις οδηγούν το Μικρό Πρίγκιπα στην απόφαση να εγκαταλείψει τον πλανήτη του και να περιπλανηθεί στο σύμπαν. Ταυτόχρονα, η νοσταλγία τού Μικρού Πρίγκιπα για το δικό του, «μοναδικό» τριαντάφυλλο, είναι η αιτία της επιθυμίας του για επιστροφή. Η επιλογή του λουλουδιού να είναι τριαντάφυλλο ίσως να συνδέεται και με το συμβολισμό του ως το λουλούδι της αγάπης. Αυτό το λουλούδι έχει ανθρώπινα χαρακτηριστικά: μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα. Με σημείο αναφοράς το λουλούδι, ο μικρός πρίγκιπας αντιλαμβάνεται ότι «την ουσία δεν την βλέπουν τα μάτια» και ότι η αγάπη στηρίζεται στην υπευθυνότητα για τον άλλο.

-Έρημος

Η έρημος μπορεί να συμβολίζει το μυαλό του αφηγητή ή τη δική μας ψυχή,  όταν μας κυριεύει η μοναξιά. Σε τέτοιες  στιγμές η ζωή αποκτά μουντά και μονότονα χρώματα και αναζητούμε τη χαρά όπως ακριβώς αναζητούμε το νερό στην έρημο. Η σωτηρία έρχεται μόνο μέσα από την αναζήτηση του ίδιου μας του εαυτού. Αν πετύχουμε σ’ αυτήν την αναζήτηση, τότε θα μπορέσουμε να οδηγηθούμε έξω από την έρημο της ψυχής μας.

-Το ημέρωμα

 Σημαίνει « να δημιουργείς δεσμούς», όπως εξηγεί η αλεπού. Πρόκειται για τη μύηση στους κανόνες και στην ομορφιά της κοινωνικής ζωής. Χρειάζεται υπομονή και μέθοδο  η σταδιακή προσέγγιση κάποιου και η γνωριμία με αυτόν.(« Ο καιρός που έχασες για το τριαντάφυλλό σου είναι που το κάνει να έχει τόση σημασία»). Το ημέρωμα οδηγεί στην πραγματική φιλία χωρίς ιδιοτέλεια αποτελεί την προϋπόθεσή της. Πριν το ημέρωμα, όλα φαίνονται ίδια,  όλα τα τριαντάφυλλα είναι πανομοιότυπα, δηλαδή όλοι οι άνθρωποι φαίνονται ίδιοι, η ζωή είναι βαρετή και χωρίς νόημα.  Μετά το ημέρωμα, νιώθεις απόλυτη ανάγκη για τον άλλο και είναι πια για σένα μοναδικός στον κόσμο.( «Αν όμως με ημερώσεις, ο ένας θα έχει την ανάγκη του άλλου. Για μένα εσύ θα είσαι μοναδικός στον κόσμο. Για σένα εγώ θα είμαι μοναδική στον κόσμο...»). Η ζωή αποκτά νόημα και ομορφιά.(« Αν με ημερώσεις όμως, η ζωή μου θα είναι σαν ηλιόλουστη.») Όταν ημερώσεις κάποιον, γίνεσαι υπεύθυνος γι’ αυτόν.  («Απ' εδώ κι εμπρός θα είσαι για πάντα υπεύθυνος για εκείνο που έχεις ημερώσει. Είσαι υπεύθυνος για το τριαντάφυλλό σου..»). Αυτό είναι και το μυστικό της αλεπούς. Ημερώνω σημαίνει δημιουργώ δεσμούς. Η φιλική σχέση είναι  μία εσωτερική , ψυχική ανάγκη του ανθρώπου για επικοινωνία , για ουσιαστική επαφή, για στενούς και ακλόνητους  δεσμούς. ( «γυρεύω τους ανθρώπους»).

-«να δημιουργείς δεσμούς»

Δηλαδή να δημιουργείς φιλίες και ουσιαστικές σχέσεις με τους ανθρώπους.

-«δε γνωρίζει κανείς παρά τα πράγματα που ημερώνει»

Η αγάπη ισοδυναμεί με τη γνώση. Γνωρίζουμε σε βάθος κάτι ή κάποιον, μόνο όταν το(ν) αγαπάμε και αφιερώνουμε χρόνο γι αυτόν.

-«Οι άνθρωποι δεν έχουν πια καιρό να γνωρίσουν τίποτα. Τ’ αγοράζουν όλα έτοιμα στα εμπορικά. Καθώς όμως δεν υπάρχουν εμπορικά που πουλάνε φίλους, οι άνθρωποι δεν έχουν πια φίλους.»

Η εμπορευματοποίηση-αλλοτρίωση της ανθρώπινης ζωής και των ανθρώπινων σχέσεων.

Το βάρος πέφτει στα υλικά αγαθά. Όλα γίνονται ‘εμπορεύματα’: πουλιούνται και αγοράζονται.

Σχολιάζει τους ανθρώπους αρνητικά  και ασκεί κριτική λέγοντας ότι δεν έχουν πια φίλους γιατί τους έχουν αντικαταστήσει με πράγματα που αγοράζουν από τα μαγαζιά. Η φιλία όμως δεν αγοράζεται με χρήματα αλλά κατακτιέται με κόπο και προσπάθεια. Οι άνθρωποι δεν έχουν πια το χρόνο και τη διάθεση να ασχοληθούν με  το συναισθηματικό τους κόσμο και τις ψυχικές τους ανάγκες. Τρέχουν συνεχώς βιαστικοί και λαχανιασμένοι. Στην εποχή της ποσοτικοποίησης των πάντων , της εμπορευματοποίησης, του καταναλωτισμού και του εύκολου πλουτισμού οι άνθρωποι τρέχουν, χωρίς να έχουν συνειδητοποιήσει τι ακριβώς κυνηγούν. Πορεύονται  με παγωμένα συναισθήματα και πετρωμένη ψυχή, αναζητώντας φίλους σε ηλεκτρονικά μέσα, στην ουσία όμως κυνηγούν φαντάσματα και είδωλα.

-«Αν έρχεσαι όμως όποτε και νά ναι, δε θα ξέρω ποτέ ποια ώρα να φορέσω στην καρδιά μου τα καλά της. Σ’ όλα χρειάζεται κάποια τελετή.»

Μια φιλία χτίζεται σιγά σιγά και με πολλή προσπάθεια.

Ταυτόχρονα όμως χρειάζεται να υπάρχουν και κάποιες ιδιαίτερες στιγμές, που απαιτούν κάποια προετοιμασία πριν τη συνάντηση. Γίνεται με υπομονή, σιωπή, συγκέντρωση και προσήλωση. Με ακρίβεια και συνέπεια, με πραγματική κατάθεση ψυχής. Έτσι θα δημιουργηθεί το κλίμα της προσμονής και αυτός που ημερώνεται θα έχει κάποιον να περιμένει, θα προετοιμάζεται, θα νιώθει το γλυκό συναίσθημα της αναμονής  και θα ανακαλύψει το νόημα της ευτυχίας. Με το ημέρωμα η χαρά διπλασιάζεται και ο πόνος μοιράζεται. τονίζοντας την αξία της και δίνοντας την αίσθηση της τελετής. Το ημέρωμα απαιτεί τελετή: δηλαδή ό,τι κάνει τη μια μέρα να μη μοιάζει με τις άλλες. Η αλεπού λέει ότι όλα πρέπει να γίνονται με ένα τρόπο που θα στοχεύει στην ψυχική απόλαυση και στην πραγματική ευτυχία,  ώστε η ζωή να αποκτά ένα νόημα, μια ομορφιά.

-«μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά. Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια.»

Τα μάτια βλέπουν την υλική πραγματικότητα, την επιφάνεια.

Η καρδιά αντιλαμβάνεται, "βλέπει" την ουσία των πραγμάτων. Η αγάπη είναι τα μάτια της ψυχής, αυτό που βλέπει πίσω από την εξωτερική εμφάνιση ,από αυτό που φαίνεται. Την πραγματικότητα μπορούμε να την γνωρίσουμε με την καρδιά με το συναίσθημα. Έτσι, προβάλλεται η αξία και η δύναμη των αισθημάτων.

Δεν πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος να παρασύρεται από ψεύτικες εικόνες αλλά να προσπαθεί να αντιληφθεί με τη δύναμη της καρδιάς την πραγματικότητα γιατί η καρδιά με την αγάπη μπορεί να διακρίνει τι είναι πραγματικό και τι όχι. Ο συγγραφέας μας καλεί να στραφούμε σε όσα  έχουν πραγματική αξία: στην ενασχόληση με τον άνθρωπο και στη συναισθηματική και ψυχική μας υγεία.

Συμβολισμοί	Σύμβολα
Α. συμβολίζει το αγαπημένο μας πρόσωπο με το οποίο μας δένουν ξεχωριστές στιγμές και κοινές εμπειρίες	1. Το ταξίδι του Μικρού Πρίγκιπα
Β. Την εξυπνάδα και την ανθρώπινη σοφία	2. Η αλεπού
Γ. Κάθε νέο άνθρωπο που αναζητά να ανακαλύψει τη ζωή και την αγάπη	3. Ο Μικρός Πρίγκιπας
Δ. τη μοναξιά.	4. Έρημος
Ε. το «ταξίδι» όλων μας μέχρι να πάρουμε τις απαντήσεις σε όσα μας απασχολούν και να κατασταλάξουμε δημιουργώντας αξίες σταθερές μέσα από τις εμπειρίες μας	5. Το ταξίδι του Μικρού Πρίγκιπα
ΣΤ. συμβολίζουν την ομορφιά, που αρχικά μας γοητεύει, αλλά δεν είναι δυνατή από μόνη της να μας συγκινήσει, γιατί δεν την έχουμε κάνει δική μας, δεν την έχουμε ημερώσει	6 Τα τριαντάφυλλα

 Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί στο κείμενο την τεχνική της αλληγορίας, κάνει με άλλα λόγια ευρεία χρήση του συγκεκριμένου εκφραστικού μέσου. Στο Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων διαβάζουμε τα εξής για τη χρήση της αλληγορίας: "Υπάρχουν πολλοί τρόποι να προσεγγίσουμε και να κατανοήσουμε την έννοια της αλληγορίας. Ένας πρώτος τρόπος είναι ο καθαρά ετυμολογικός. Σύμφωνα, λοιπόν, με την ετυμολογία της λέξης, η αλληγορία είναι ένας μεταφορικός εκφραστικός τρόπος, ο οποίος κρύβει νοήματα διαφορετικά από εκείνα που φανερώνουν οι χρησιμοποιούμενες συγκεκριμένες λέξεις.[...] Στο χώρο τώρα της λογοτεχνίας, η αλληγορία είναι μια ιδιαίτερα συχνή συγγραφική τεχνική. Συγκεκριμένα, ο πεζογράφος ή ο ποιητής, για να προσδώσει στα νοήματα του μεγαλύτερη υποβλητικότητα και για να τα καταστήσει περισσότερο αισθητά και, επομένως, ζωντανά, καταφεύγει συχνά στην τεχνική και στους τρόπους της αλληγορίας. [...] Συνεπώς, οπουδήποτε λειτουργεί η έννοια της αλληγορίας, χρειάζεται και απαιτείται μια ειδική ανάγνωση για την αποκωδικοποίηση και την κατανόηση του πραγματικού νοήματος. Αυτή η ειδική ανάγνωση προϋποθέτει την ικανότητα να διαβάζουμε ένα αλληγορικό κείμενο «κάτω από τις λέξεις»,  για να αποκαλύψουμε τα κρυμμένα ή, έστω, τα δυσδιάκριτα νοήματα.

Η τεχνική της Αλληγορίας:  Με αυτήν αποκρύπτεται το πραγματικό νόημα του κειμένου, το οποίο υποβάλλεται έμμεσα στους υποψιασμένους αναγνώστες.Η αλληγορική γραφή πραγματώνεται με τη χρήση των συμβολισμών

Σημ. Το βιβλίο του Εξυπερύ, "Ο Μικρός Πρίγκιπας" εικονογραφήθηκε από τον ίδιο το συγγραφέα.

Ενδεικτικές  εργασίες

1) Υποθέστε ότι είστε ο Μικρός Πρίγκιπας και έχετε επιστρέψει στον πλανήτη σας. Τι θα λέγατε στο τριαντάφυλλό σας, μετά τη γνωριμία σας με την αλεπού; Απαντήστε γράφοντας ένα κείμενο σε διαλογική μορφή(8-10 γραμμές).

2) Υποθέστε ότι είστε ο Μικρός Πρίγκιπας και έχετε επιστρέψει στον πλανήτη σας. Καταγράψτε στο ημερολόγιό σας τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας από το ταξίδι σας στη γη.

3) Ποια πρέπει, κατά τη γνώμη σας, να είναι τα χαρακτηριστικά ενός πραγματικού φίλου και γιατί στις μέρες μας σπανίζει η πραγματική φιλία;

Φύλλο εργασίας

1.  1/  Τι πιστεύετε ότι σημαίνουν οι παρακάτω φράσεις του κειμένου ;

         

•      «γυρεύω τους ανθρώπους»                              

•      «να δημιουργείς δεσμούς»

•      «δε γνωρίζει κανείς παρά τα πράγματα που   ημερώνει»

•      «οι άνθρωποι δεν έχουν καιρό … δεν έχουν πια φίλους»

    

  

2.α) Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί διάφορους αφηγηματικούς τρόπους, π.χ. αφήγηση, διάλογο κτλ. Να επιλέξετε δύο από αυτούς τους αφηγηματικούς τρόπους και να βρείτε ένα αντίστοιχο χωρίο του κειμένου όπου χρησιμοποιούνται.

   β) Να δώσετε έναν διαφορετικό τίτλο στο απόσπασμα.

 

  ΠΑΡΑΓΩΓΗ  ΓΡΑΠΤΟΥ  ΛΟΓΟΥ : Επίλεξε ένα από τα δύο θέματα (περίπου 150-180 λέξεις).

  1. Γράφεις στο ιστολόγιο του σχολείου σου ένα άρθρο για το πόσο σημαντική είναι η φιλία στη ζωή των ανθρώπων και ιδιαίτερα των παιδιών της ηλικίας σου.

 

2. Γράφεις στο ημερολόγιό σου μια σελίδα για τα συναισθήματα που ένιωσες μελετώντας τον "Μικρό Πρίγκιπα".

Πηγές:

   Παρίσης Ιω. & Παρίσης Νικ., Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων, Εκδ. ΠΑΤΑΚΗ

http://pierfilologia.blogspot.com/2014/04/blog-post_1900.html
http://archeia.moec.gov.cy/sm/279/mikros_prigkipas_exypery.pdf

http://filologikesidees.blogspot.com/2015/08/blog-post.html

http://logouxarin.blogspot.com/2014/01/blog-post_13.html

https://latistor.blogspot.com/2016/10/blog-post_18.html

http://theodwrapappa.blogspot.com/2018/03/blog-post.html