Στο σύντομο αυτό διήγημα του Τσέχωφ «Ένας αριθμός» η δεσποινίς Ιουλία αντιπροσωπεύει τον άβουλο ανθρώπινο τύπο που δεν τολμά να διεκδικήσει τα δικαιώματά της και συχνά πέφτει θύμα οικονομικής και κοινωνικής εκμετάλλευσης. O Τσέχωφ σκιαγραφεί με απλό και ευτράπελο τρόπο την παθητική ψυχολογία, η οποία χαρακτήριζε σε μεγάλο βαθμό τη γυναικεία συμπεριφορά τα παλαιότερα χρόνια.
Στο κείμενο αυτό ο συγγραφέας με απλό και κάπως αστείο τρόπο παρουσιάζει το πρόβλημα της οικονομικής εκμετάλλευσης των φτωχότερων ανθρώπων από τους ισχυρούς, κάτι που ήταν πολύ συνηθισμένο στην τσαρική Ρωσία της εποχής του Τσέχωφ, όπου τα κύρια χαρακτηριστικά ήταν η φτώχεια και η εξαθλίωση.
Ο συγγραφέας έζησε κατά την εποχή όπου η τσαρική Ρωσία γνώριζε τη φτώχεια και την εξαθλίωση. Οι λαϊκές μάζες ταλαιπωρούνταν από τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης, ενώ παράλληλα η ηθική χαλάρωση αποτελούσε το στοιχείο της εποχής του. Έτσι, τα έργα του έγιναν ένας ύμνος στις ανθρωπιστικές αξίες, τις οποίες ήθελε να δει να ξανακερδίζουν τη θέση τους στις ανθρώπινες συμπεριφορές.
Αυτό όμως που προβάλλεται ιδιαίτερα έντονα στο κείμενο είναι η παθητική στάση της νεαρής δασκάλας , της Ιουλίας, για να τονίσει ότι πολλές φορές οι ίδιοι οι άνθρωποι ευθύνονται για το γεγονός ότι πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης.
Ο Τσέχωφ μέσα από το κείμενο αυτό δίνει ένα μήνυμα και μία προτροπή προς τους ανθρώπους να είναι περισσότερο αγωνιστικοί, δυναμικοί και να διεκδικούν τα δικαιώματα τους, γιατί αλλιώς θα πέσουν θύματα κάποιων σκληρών και αδίστακτων ανθρώπων. Οι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι εργαζόμενοι, σύμφωνα με το συγγραφέα, δεν πρέπει να έχουν δουλική συμπεριφορά ούτε να είναι παθητικοί και αδρανείς, αλλά να έχουν αξιοπρέπεια, αυτοσεβασμό και αυτοπεποίθηση.
Θεματικά κέντρα του αφηγήματος:
α)Η δειλή και παθητική συμπεριφορά της εργαζόμενης.
β)Η ψυχολογική πίεση και η εκμετάλλευσή της από τον εργοδότη της.
γ)Η φάρσα του αφεντικού.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ
O εργοδότης της δασκάλας: Στην αρχή, φαινομενικά, επιθετικός, αυταρχικός, παράλογος, σκληρός, άκαρδος, χωρίς
συναισθήματα. Tελικά, μετά την αποκάλυψη της φάρσας, δίκαιος, συμπονετικός, έξυπνος και
ευρηματικός, προστατευτικός, ευαίσθητος. Προσπαθεί να αφυπνίσει τη δασκάλα, ώστε να μην είναι δουλοπρεπής και άβουλη, αλλά να διεκδικεί το δίκιο της. Στη σκηνή παρακολουθούμε τους υπολογισμούς που κάνει ο πρωταγωνιστής, ο οποίος είναι ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού, για να πληρώσει τη δασκάλα των παιδιών του. Ενεργεί, φαινομενικά, ως στυγνός εκμεταλλευτής και απατεώνας, για να κερδίσει όσα περισσότερα χρήματα μπορεί από μια απλή εργαζόμενη γυναίκα, χρησιμοποιώντας κάθε αθέμιτο μέσο, όπως η κατάχρηση εξουσίας, ο εκφοβισμός και η απάτη.
Οι υπολογισμοί αρχικά κρύβουν το στοιχείο της απάτης και ο εργοδότης παρουσιάζεται ως ένας άνθρωπος ψεύτης, απατεώνας και εκμεταλλευτής μιας αθώας κοπέλας, ως ένας σκληρός και απάνθρωπος εργοδότης που προσπαθεί να αφαιρέσει χρήματα από το μισθό της δασκάλας.
Στο τέλος όμως φαίνεται ο πραγματικός του χαρακτήρας: είναι ένας άνθρωπος τίμιος, δίκαιος στις συναλλαγές του, αν και θα μπορούσε να εξαπατήσει τη νεαρή δασκάλα λόγω της κοινωνικής του θέσης και της οικονομικής του δύναμης.
Λυπάται και αγανακτεί με το γεγονός ότι κάποιοι πλούσιοι φέρονται άσχημα στους αδύναμους και ανυπεράσπιστους ανθρώπους .Δείχνει τη διάθεση να συμβουλεύσει την κοπέλα, ώστε να μάθει να διεκδικεί τα δικαιώματά της και να την προστατεύσει από μελλοντικές αδικίες.
Ο τρόπος με τον οποίο ενεργεί φανερώνει έναν άνθρωπο με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, που ξέρει να εκτιμά τον κόπο των άλλων και έναν άνθρωπο προοδευτικό και ανοιχτόμυαλο.
H δασκάλα- δεσποινίς Ιουλία: άβουλη, παθητική, υποταγμένη, δουλοπρεπής, δειλή, αδυνατεί να πάρει
τη ζωή στα χέρια της, δεν υπερασπίζεται τον εαυτό της, δέχεται αδιαμαρτύρητα τις
άδικες δικαιολογίες του εργοδότη της, χωρίς να σηκώνει κεφάλι, μόνο μουρμουρίζει τις
διαφωνίες της. Όχι μόνο δεν αντιδρά, όχι απλά δε διεκδικεί τα δικαιώματά της, αλλά σιωπά, κοκκινίζει από τη λύπη της, δακρύζει και φτάνει στο σημείο να αποδέχεται την τόσο κατάφωρη απάτη σε βάρος της. Αδυνατεί να υψώσει το ανάστημά της και πέφτει θύμα της εκμετάλλευσης του εργοδότη της. Μάλιστα, ο αυτοεξευτελισμός και η ταπείνωσή της κορυφώνονται, όταν την βλέπουμε να εκφράζει και ευχαριστίες προς τον εργοδότη για το ελάχιστο ποσό που της έδωσε. Μάλιστα, η ομολογία της ότι οι προηγούμενοι εργοδότες της δεν της έδιναν απολύτως τίποτα φανερώνει στον απόλυτο βαθμό πόσο δειλή, δουλοπρεπής και ανίσχυρη ήταν. Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, ότι ο άνθρωπος δεν είναι άμοιρος ευθυνών για τα δεινά που τον βρίσκουν, αλλά προκαλεί την εκμετάλλευσή του με την παθητική του στάση.
Γενικά ο χαρακτήρας της δασκάλας αντιπροσωπεύει σε μεγάλο
ποσοστό τη γυναικεία ψυχολογία και συμπεριφορά των παλαιότερων χρόνων.
Ο Τσέχωφ σκιαγραφεί το χαρακτήρα της δεσποινίδας Ιουλίας ως ένα ακραίο παράδειγμα δειλής και παθητικής συμπεριφοράς. Όλη η εικόνα και η ψυχολογία της νεαρής κοπέλας συγγενεύει με τους δραματικούς ήρωες του Τσέχωφ, που αδυνατούν να πάρουν την τύχη στα χέρια τους και γίνονται έρμαια της τύχης τους.
Η δεσποινίς Ιουλία είναι δειλή, αντιμετωπίζει τον εργοδότης της με φόβο, δεν έχει το θάρρος να διεκδικήσει τα δικαιώματά της και γίνεται το εύκολο θύμα του καθενός. Είναι πολύ αδύναμος χαρακτήρας, δεν έχει αυτοπεποίθηση, τρέμει, κλαίει, αποδέχεται τα πάντα μοιρολατρικά. Δεν ξέρει τι σημαίνει να αγωνίζεσαι, να διεκδικείς τα δικαιώματα σου, να υψώνεις το ανάστημα σου, όταν το απαιτούν οι περιστάσεις, έχει έλλειψη αυτοσεβασμού, και αξιοπρέπειας. Δεν έχει εμπιστοσύνη στις ικανότητες της και φτάνει στο σημείο να ευχαριστεί κιόλας τον εργοδότης της για αυτά τα λίγα που της δίνει. Με την παθητική της στάση προκαλεί την εκμετάλλευσή της. Όλη αυτή η παθητικότητά της απέναντι στην κατάφωρη αδικία που υφίσταται εύλογα προκαλεί την αγανάκτηση του αναγνώστη.
ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ
Εργοδότης: συμπάθεια προς τη δασκάλα, ανησυχία για το μέλλον της, προσπαθεί να αφυπνίσει τη δασκάλα και να της υποδείξει με πατρικό ενδιαφέρον τη στάση που πρέπει να κρατά απέναντι σε άτομα που προσπαθούν να την εκμεταλλευτούν
Δασκάλα: ταραγμένη, αμήχανη, νευρική, αισθάνεται λύπη και απελπισία από την κατάφωρη αδικία εις βάρος της, νιώθει εγκλωβισμένη και δεν αντιδρά από φόβο.
ΓΛΩΣΣΑ: απλή, κατανοητή, με σύντομες, λιτές και περιεκτικές φράσεις.
ΥΦΟΣ: απλό με χιουμοριστική διάθεση, ρεαλιστικό (απεικονίζει την πραγματικότητα) - θεατρικό και παραστατικό χάρη στο διάλογο. Παράλληλα, αιχμηρό, καταγγελτικό και έντονο.
ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ:
Προσωποποιήσεις: «νευρικός βήχας», «η φωνή της έτρεμε»
Mεταφορές: «να’χεις τα μάτια σου τέσσερα», «σκληρό μάθημα»
Παρομοιώσεις: «σαν χαζή»
Eπαναλήψεις: «όλα όλα», «Tρία ... τρία, τρία... ένα και ένα.», «Oι άλλοι δε μου ’διναν τίποτα!... Δε σου ’διναν τίποτα»
Eικόνες: «H Iουλία έγινε κατακόκκινη», «Tο αριστερό μάτι της Iουλίας … δεν έβγαλε άχνα», «Tα μάτια της Iουλίας ... πάνω στη μύτη της», «Kαι της έδωσα... τα έβαλε στην τσέπη της», «Πετάχτηκα ορθός... στο γραφείο».
Aντιθέσεις «Tην έπιασε νευρικός βήχας... δεν έβγαλε άχνα», «εγώ σε έκλεψα, σε λήστεψα! Kαι μου λες κι ευχαριστώ;», «Oι άλλοι δε μου ’διναν τίποτα!...»
Αφηγηματικοί τρόποι
Το διήγημα στηρίζεται κυρίως στο διάλογο μέσα από τον οποίο διαγράφονται οι χαρακτήρες των ηρώων.
Αφηγητής είναι ένας από τους δύο ήρωες της ιστορίας, ο οποίος αφηγείται σε α πρόσωπο τα γεγονότα, από τη δική του οπτική γωνία. Υπάρχει όμως και περιγραφή (αντιδράσεις και κινήσεις της Ιουλίας).
Ερωτήσεις:
1/ Να αναζητήσετε στο διήγημα τα σημεία όπου φαίνονται οι αντιδράσεις της δεσποινίδας Ιουλίας σε όσα της λέει ο πατέρας των μαθητών της.
2/ Χαρακτηρίστε τη δασκάλα από τη συμπεριφορά της απέναντι στον εργοδότη της.
3/ α)Ποιος είναι ο αφηγητής; Σε ποιο πρόσωπο αφηγείται; β)Ποιοι είναι οι αφηγηματικοί τρόποι του κειμένου;
4/ Αναζητήστε τρία εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας.
5/ α)Ποιες συμβουλές δίνει στο τέλος ο αφηγητής
στη δεσποινίδα Ιουλία; Σχολιάστε τις.
στη δεσποινίδα Ιουλία; Σχολιάστε τις.
β)Συμφωνείτε με όσα της λέει; γ)Ποια είναι η
πρόθεσή του από την αρχή της φάρσας, κατά τη γνώμη σας;
Προτάσεις δημιουργικής γραφής
1/ Ποιο είναι το σοβαρό θέμα που «θίγει» το διήγημα;
2/ Υποθέστε ότι είστε η δεσποινίς Ιουλία. Καταγράψτε στο ημερολόγιό σας τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας, μετά το περιστατικό με τον εργοδότη σας.
3/ Το πρόβλημα που αναδεικνύει το αφήγημα του 19ου αιώνα είναι υπαρκτό στη δική μας εποχή; Με ποιες μορφές το συναντάμε;
4/Εξηγήστε την επιλογή του τίτλου από το συγγραφέα.΄ ;Eπειτα, δώστε έναν δικό σας τίτλο στο κείμενο.
3/ Το πρόβλημα που αναδεικνύει το αφήγημα του 19ου αιώνα είναι υπαρκτό στη δική μας εποχή; Με ποιες μορφές το συναντάμε;
4/Εξηγήστε την επιλογή του τίτλου από το συγγραφέα.΄ ;Eπειτα, δώστε έναν δικό σας τίτλο στο κείμενο.
5/ Ο Γερμανός συγγραφέας Μπέρτολντ Μπρέχτ έγραψε :“Αυτός που αγωνίζεται μπορεί να χάσει, όμως αυτός που δεν αγωνίζεται ήδη έχει χάσει.”. Να σχολιάσετε την άποψη αυτή λαμβάνοντας υπόψη τη στάση της Ιουλίας.
6/ Γράψτε ένα διαφορετικό τέλος της ιστορίας, όπου η Ιουλία ορθώνει το ανάστημά της απέναντι στον εργοδότη της και διεκδικεί τα δικαιώματά της.
1/ https://latistor.blogspot.com/2017/10/blog-post.html
2/ https://blogs.sch.gr/skourti/2018/06/01/%CE%B5%CE%BD%CE%B1%CF%83-%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%B8%CE%BC%CE%BF%CF%83-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CF%84%CF%83%CE%B5%CF%87%CF%89%CF%86/
3/ http://theodwrapappa.blogspot.com/2018/12/blog-post.html